Yapay zeka, dünyanın dört bir yanındaki kütüphane ve arşivlerde bulunan şifreli tarihi belgelerin çözülmesine yardımcı oluyor. Bunun en dikkat çekici örneklerinden biri, Vatican Apostolik Kütüphanesi arşivlerinde bulunan ve 400 yılı aşkın süredir okunamayan gizemli “Borg Şifresi” adlı el yazması.

408 sayfalık eser, 34 bilinmeyen sembolle yazılmış durumda. Araştırmacılar, makine öğrenimi teknolojisi sayesinde metnin bir bölümünü çözmeyi başardı. Ortaya çıkan bilgiler arasında, kaliteli kırmızı şarap içmek veya muskat cevizini hamurda fermente ederek dizanteriye karşı kullanmak gibi dönemin sıra dışı tedavi yöntemleri yer alıyor. O dönemde bu tür tıbbi bilgiler, cadılık suçlamalarına yol açabileceği için gizli tutuluyordu.

Uzmanlara göre dünya genelindeki arşiv ve kütüphanelerde bulunan belgelerin yaklaşık yüzde 1’i tamamen ya da kısmen şifrelenmiş durumda. Bu belgeler; diplomatik yazışmalar, gizli cemiyet ritüelleri, tıbbi bilgiler, aşk hikâyeleri ve günlük yaşama dair önemli ayrıntılar içeriyor.

Bir diğer dikkat çekici örnek ise yaklaşık 500 yıllık bir mektup. Kutsal Roma İmparatoru ve İspanya Kralı Şarlken tarafından 120 farklı şifre sembolü kullanılarak yazılan mektubun çözülmesi altı ay sürdü. Mektup, hükümdarın kendisine yönelik bir suikast planından korktuğunu ortaya koydu. Şarlken, Fransa Kralı I. François hizmetindeki İtalyan bir paralı asker komutanının kendisini öldürmeye hazırlandığından endişe ediyordu.

Yapay zeka destekli sistemler, belge görüntülerini analiz ederek satırları ve karakterleri otomatik olarak tanıyor, ardından metinleri dijital ortama aktarıyor. Böylece tarihçilerin aylar hatta yıllar sürebilecek çalışmaları çok daha kısa sürede tamamlanabiliyor.

Teknoloji ayrıca, 18. yüzyılda faaliyet gösteren Alman gizli bir cemiyetin ritüellerini ve kurallarını anlatan 105 sayfalık “Copiale Kodu” üzerinde de test edildi. Araştırmacılar bunun yanı sıra, 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarına ait yaklaşık 400 şifreli kartpostalı inceliyor. Şimdiye kadar çözülen bölümler arasında Almanca yazılmış aşk mektupları da bulunuyor.